1. Wprowadzenie

2003-01-03

    (...) Od czasu pierwszych operacji przeszczepu wątroby wyniki poprawiły się wielokrotnie. Dwadzieścia lat temu tylko około 35% pacjentów przeżywało pierwszy rok po przeszczepieniu wątroby. Obecnie 80-90% chorych przeżywa przez ponad rok po przeszczepie z perspektywą długotrwałego przeżycia. Dzięki dalszemu postępowi w leczeniu immunosupresyjnym i technikach chirurgicznych odsetek ten stale się zwiększa.
    (Teksty tu zamieszczone stanowią obszerne fragmenty bezpłatnej publikacji wydanej przez instytucje wymienione na dole strony, pod red. doc. dr hab. n. med. Piotra Kalicińskiego i przy współpracy mgr psychologii Anny Jakubowskiej – Winieckiej – przypis admin strony www)

    Publikacja ta (...) została stworzona, aby w przystępny sposób poinformować o leczeniu przeszczepem wątroby i by uzupełnić informacje przekazane przez lekarzy. Znajdziesz tu odpowiedzi na wiele wątpliwości, ale nie krępuj się zadawać pytania swojemu lekarzowi, jeśli nie jesteś czegoś pewny(a) lub czymś się martwisz. Wiedz też, że inni pacjenci po operacji przeszczepu wątroby są także doskonałym źródłem informacji, jak również wsparcia.

    Wydanie informatora ( w formie broszury w 1999 r – przypis admin strony www) było możliwe dzięki pomocy firmy Fujisawa Pharmaceutical Co., Ltd.


    Informator ten został wydany w porozumieniu z Ogólnopolskim Zespołem ds. Koordynacji Pobierania i Przeszczepiania Narządów „ POLTRAN-SPLANT" oraz przy współpracy Zespołu Transplantacyjnego Instytutu Centrum Zdrowia Dziecka a także Fundacji Rozwoju Chirurgii Dziecięcej im. Prof. Zygmunta H. Kalicińskiego.


1.1. Wątroba

2003-01-06

Zanim zajmiemy się problematyką transplantacji wątroby. Kilka podstawowych informacji.
Wątroba jest największym narządem w ustroju człowieka. Mieści się w górnej prawej części jamy brzusznej, poza dolnymi żebrami, poniżej płuc. Spełnia ona liczne i bardzo skomplikowane czynności, od których zależy nasze życie.
Należą do nich:
• zamiana spożywanych pokarmów na poszczególne składniki odżywcze użytkowane przez nasz organizm (np. przemiana skrobi na cukier, wydzielanie żółci warunkującej trawienie tłuszczów i niektórych witamin: A, D, E, K)
• wytwarzanie czynników niezbędnych do prawidłowego krzepnięcia krwi, wielu enzymów i białek niezbędnych dla funkcjonowania organizmu
• magazynowanie żelaza, witamin i niezbędnych substancji energetycznych (tłuszcze, węglowodany)
• usuwanie lub neutralizowanie zbędnych produktów przemiany materii, leków, trucizn, alkoholu i innych substancji mogących być szkodliwymi dla organizmu

Choroby wątroby
Wątroba ma niezwykłą zdolność do regeneracji po większości chorób, jakkolwiek w niektórych sytuacjach ulega nieodwracalnemu uszkodzeniu. Przyczyną tego uszkodzenia mogą być:

1. Choroby dróg żółciowych:
• niedrożność zewnątrzwątrobowych dróg żółciowych niemowląt
• pierwotna marskość żółciowa
• stwardniające zapalenie dróg żółciowych
• skąpość wewnątrzwątrobowych dróg żółciowych (z. Alagille'a)
• urazy wątroby i dróg żółciowych

2. Niektóre wrodzone choroby przebiegające z nieprawidłową przemianą materii i wytwarzaniem substancji uszkadzających wątrobę:
• tyrozynemia
• niedobór alfa-1 -antytrypsyny
• hemochromatoza
• choroba Wilsona
• cholestaza rodzinna postępująca
• inne (mukowiscydoza, glikogenozy)

3. Choroby miąższu wątroby:
• przewlekłe zapalenie wirusowe wątroby (typu B, C i inne)
• marskość wątroby poalkoholowa
• autoagresyjne zapalenie wątroby
• ostra martwica wątroby w przebiegu zakażeń wirusowych
• zatrucia
• inne

4. Nowotwory wątroby i dróg żółciowych

5. Inne, rzadkie przyczyny

Wątroba ulegając uszkodzeniu, podlega często specyficznej przebudowie i bliznowaceniu (marskości), co może powodować rozwój poważnych powikłań w postaci krwawień z przewodu pokarmowego, zakażeń, nagromadzenia toksycznych substancji w organizmie. W tych przypadkach jedynym ratującym życie sposobem leczenia jest usunięcie „chorego narządu" i zastąpienie go nowym, nie uszkodzonym.
Proces uszkadzania i postępu niewydolności wątroby może przebiegać bardzo wolno, przez wiele lat (np. marskość po wirusowym zapaleniu wątroby, w chorobie alkoholowej), w czasie kilku lub kilkunastu miesięcy (np. w niedrożności zewnątrzwątrobowych dróg żółciowych), a w niektórych przypadkach w ciągu kilku dni lub tygodni (ostra martwica wątroby w przebiegu zatruć, niektórych zapaleń wątroby i chorób metabolicznych, np. w chorobie Wilsona).

Objawy niewydolności wątroby
Podstawowym objawem zaawansowanego uszkodzenia wątroby jest żółtaczka (żółte zabarwienie skóry i białkówek oczu). Żółtaczka jest wynikiem nagromadzenia produktów przemiany żółci we krwi.
Innymi częstymi objawami chorób wątroby są:
• dokuczliwyświąd skóry
• ciemne zabarwienie moczu
• spowolnienie, splątanie, a w zaawansowanych przypadkach śpiączka
• krwawe wymioty lub smoliste stolce w wyniku krwawienia z pękniętych
nieprawidłowych żylakowatych naczyń w przełyku
• łatwa i przedłużona krwawliwość ze zranień i skaleczeń (w wyniku zaburzeń w krzepnięciu krwi)
• powiększenie obwodu brzucha w wyniku gromadzenia się płynu puchlinowego w jamie brzusznej
• odwapnienie kości, a nawet złamania kości po niewielkich urazach
• zahamowanie rozwoju fizycznego u dzieci

2. Kwalifikacja, przygotowanie i transplantacja

2003-01-06

    Przeszczep w przewlekłej niewydolności wątroby powinien zostać wykonany wówczas, gdy wyczerpią się inne możliwości leczenia choroby wątroby i pojawią się znamiona niewydolności wątroby, zanim jednak dojdzie do załamania czynności całego organizmu, w tym czynności nerek, płuc, serca i mózgu.
Kwalifikacja do przeszczepienia wątroby

     Przed ostateczną kwalifikacją do transplantacji kandydat musi przejść dodatkowe badania określające zaawansowanie niewydolności wątroby, stan innych narządów i warunki anatomiczne istotne dla wykonania operacji. Niektóre z tych badań wykonywane są jednorazowo, pozostałe muszą być okresowo powtarzane w celu weryfikacji stanu biorcy i pilności z jaką powinien być wykonany przeszczep. Do badań tych należą m. in.: morfologia krwi, ocena krzepnięcia krwi, stężenie bilirubiny i enzymów wątrobowych, badania czynności nerek i wydolności płuc, ocena przebytych zakażeń wirusowych, zdjęcie rtg klatki piersiowej, elektrokardiogram, ultrasonografia jamy brzusznej, endoskopowe badanie przełyku, żołądka i dwunastnicy, badanie ginekologiczne i mammografia u kobiet, ocena stanu odżywienia i rozmowa z psychologiem.
    W przypadkach tzw. ostrej niewydolności wątroby o kwalifikacji do przeszczepienia decyduje fakt szybkiego, w ciągu kilku dni lub tygodni, narastania objawów chorobowych (przede wszystkim żółtaczki, zaburzeń krzepnięcia krwi, zaburzeń świadomości i niewydolności nerek), wobec których tradycyjne postępowanie jest nieskuteczne i nie rokuje wyleczenia pacjenta.
Ostatecznie kwalifikacja pacjenta do przeszczepu wątroby ma miejsce z reguły w czasie narady komisji składającej się ze specjalistów chirurgii transplantacyjnej, hepatologii, anestezjologii, psychologii i w razie potrzeby innych dziedzin medycyny.
    Oprócz objawów wskazujących na konieczność przeszczepienia wątroby uznaje się także kilka czynników stanowiących przeciwwskazanie do kwalifikacji pacjenta do transplantacji.

Są to m. in.:
- zakażenie wirusem HIV (każdy biorca i dawca wątroby musi mieć wykonane badanie w tym kierunku)
- choroba nowotworowa poza wątrobą
- aktywna choroba alkoholowa
- zaawansowane choroby serca i trwałe nadciśnienie płucne
- aktywne zakażenie uogólnione (bakteryjne lub grzybicze)
- cechy trwałego, ciężkiego uszkodzenia mózgu

Bezpośrednie przygotowanie do przeszczepu
    Po przybyciu do szpitala wykonuje się niezbędne badania przygotowujące biorcę do operacji przeszczepu: ogólne badanie przedmiotowe, rtg klatki piersiowej, ekg, pobierana jest krew do badań laboratoryjnych i w celu skrzyżowania krwi oraz materiał do badań bakteriologicznych (mocz, kał, wymaz z gardła, itp.).
    W niektórych ośrodkach natychmiast po przybyciu biorcy podawane są mu doustne antybiotyki w celu tzw. dekontaminacji (odkażenia) przewodu pokarmowego przed przystąpieniem do operacji.
Decyzja o przeszczepieniu wątroby zapada w czasie pobrania po obejrzeniu narządu przez chirurga dokonującego pobrania wątroby, lub dopiero po badaniu mikroskopowym wycinka pobranej wątroby.
    Przed operacją zarówno chirurg jak i anestezjolog odbywają rozmowę dotyczącą przeszczepu, odpowiadają na ostatnie pytania i wątpliwości biorcy i jego rodziny. Po tych rozmowach biorca (lub jego rodzice) są poproszeni o podpisanie zgody na operację transplantacji wątroby oraz znieczulenie do operacji.

Operacja przeszczepienia wątroby
    Podstawowa, najczęściej stosowana technika chirurgiczna przeszczepienia wątroby została opracowana ok. 25 lat temu. Operacja polega na usunięciu własnej, „chorej" wątroby pacjenta i wstawieniu w jej miejsce „nowego", zdrowego narządu pochodzącego od dawcy. Choć brzmi to dość prosto, to operacja ta jest jedną z najtrudniejszych w całej chirurgii i może trwać od 6 do 20 godzin w poszczególnych przypadkach. Bierze w niej udział przynajmniej 4-5 chirurgów, 2 anestezjologów i 5-6 pielęgniarek.

UWAGA!!!
W niektórych przypadkach może dojść do dyskwalifikacji narządu dawcy i rezygnacji z przeszczepienia już po wezwaniu i przyjeździe biorcy do ośrodka transplantacyjnego.

    Operację wykonuje się najczęściej z cięcia w kształcie znaku „mercedes" (poprzeczne cięcie pod obu łukami żebrowymi z pionowym rozcięciem w linii środkowej do mostka). / Istnieje także inne cięcie zwane „uśmiech rekina” – przypis admin. strony /.
    Chora wątroba musi zostać odłączona od czterech dużych naczyń krwionośnych oraz od przewodu żółciowego odprowadzającego żółć z wątroby do jelita. Wątrobę dawcy należy włączyć w obieg krwi poprzez ponowne zespolenie wszystkich naczyń doprowadzających do niej i od niej krew, a także odtworzyć drogi żółciowe, najczęściej poprzez zespolenie przewodu żółciowego wątroby i pacjenta.
    Klasyczny sposób przeszczepu wykonuje się zwykle u osób dorosłych oraz dużych dzieci, natomiast u małych dzieci najczęściej konieczne staje się zastosowanie tzw. redukcji wątroby dawcy (z reguły zbyt dużej by zmieściła się w jamie brzusznej małego dziecka). Wątrobę przygotowuje się wówczas do przeszczepu dokonując jeszcze przed wszczepieniem jej zmniejszenia o połowę a nawet 2/3 wyjściowej wielkości. Częściej u dzieci konieczne jest także odtworzenie przewodu żółciowego z jelita co wynika z braku własnych dróg żółciowych u niektórych biorców lub ich zbyt małego rozmiaru. U niektórych pacjentów, w zależności od ich stanu ogólnego, a także praktyki ośrodka transplantacyjnego w czasie operacji stosowane jest tzw. omijające krążenie pozaustrojowe. Celem krążenia omijającego jest zmniejszenie strat krwi oraz poprawa czynności serca i układu krążenia w tej fazie operacji, w której pacjent ma usuniętą już własną wątrobę, a nie ma jeszcze włączonego w przepływ krwi i działającego nowego narządu.
    Pacjenci z zastosowanym krążeniem pozaustrojowym mają dodatkowo dwa małe cięcia (w pachwinie i pod pachą), przez które wkłada się do naczyń krwionośnych dreny prowadzące krew od i do pacjenta.
Kończąc operację pozostawia się zwykle 2 dreny w jamie brzusznej oraz dren w przewodzie żółciowym (w zależności od decyzji chirurga). Dreny z jamy brzusznej są kolejno usuwane w okresie pooperacyjnym. Dren pozostawiony w przewodzie żółciowym odprowadza żółć koloru od zielonego do złotobrunatnego do zbiorniczka umocowanego na jego końcu.
    Trzeba bardzo uważać aby w czasie zmiany opatrunków i gwałtownego poruszania się nie wyrwać przypadkowo drenu żółciowego.
Po ok. 1-2 tygodniach dren zostaje zwykle odłączony od zbiorniczka i zaciśnięty, a następnie w zależności od decyzji chirurga usunięty ( po 2 – 12 tygodniach od operacji) najczęściej po wykonaniu badania radiologicznego sprawdzającego jak zagoiło się połączenie przewodów żółciowych.

Po operacji
    Bezpośrednio po operacji pacjent jest umieszczony w pooperacyjnym oddziale intensywnej terapii i pozostaje podłączony do respiratora (maszyny zapewniającej sztuczne oddychanie). Jeśli nie występują niekorzystne okoliczności i powikłania pacjent może zostać odłączony od respiratora w czasie ok. 24-48 godzin od zakończenia przeszczepu. Nie jest jednak rzadkością iż sztuczne oddychanie musi być stosowane Przez dłuższy okres czasu (kilka-kilkanaście dni).
    U około połowy pacjentów w pierwszych dniach po operacji może gromadzić się płyn w prawej części klatki piersiowej, znacznie utrudniający oddychanie. Może to wymagać wprowadzenia do klatki piersiowej na kilka dni dodatkowego drenu odprowadzającego nadmiar płynu.
    Po kilku dniach spędzonych w oddziale intensywnej terapii pacjent jest zwykle przeniesiony do oddziału chirurgicznego (transplantacyjnego), gdzie przechodzi okres rekonwalescencji przed wypisaniem do domu. Współudział pacjenta w rehabilitacji fizycznej i poprawie stanu odżywienia może znacznie skrócić pobyt w szpitalu.
    W okresie pooperacyjnym codziennie wykonywane są badania zarówno laboratoryjne jak i inne np. ultrasonograficzne, radiologiczne w celu właściwej oceny stanu pacjenta i przeszczepionej wątroby.

Przeszczepienie wątroby od żywego spokrewnionego dawcy
    Od początku lat 90-tych w wielu ośrodkach transplantacyjnych stosuje się z powodzeniem przeszczepy fragmentów wątroby pobranych od żywych, blisko spokrewnionych z biorcą dawców. Najczęściej dawcą jest jeden z rodziców na rzecz własnego dziecka. Przeszczep taki posiada szereg zalet, choć nie jest też pozbawiony wad.

Do zalet przeszczepu „rodzinnego" należą:
• zwiększenie puli dawców szczególnie dla najmniejszych dzieci
• możliwość zaplanowania najlepszego momentu na wykonanie przeszczepu i przygotowania zarówno biorcy jak i dawcy
• niezwykle niskie ryzyko niepodjęcia funkcji przez przeszczep
• duża zgodność immunologiczna między dawcą i biorcą
• nieco lepsze odległe wyniki przeszczepów rodzinnych niż przeszczepów narządami pobranymi ze zwłok

Wady przeszczepów „rodzinnych”:
• narażenie zdrowej osoby dawcy na ryzyko dużej operacji chirurgicznej
• konieczność kompromisu między dawcą i biorcą przy pobieraniu fragmentu wątroby
• większa liczba powikłań chirurgicznych u biorcy niż po przeszczepie narządem ze zwłok
• zakrzepy naczyniowe (ryzyko martwicy przeszczepu)
• zwężenia dróg żółciowych
• zapalenia dróg żółciowych

Kwalifikacja rodzinnego dawcy fragmentu wątroby
    Nie każdy członek rodziny może być dawcą wątroby. Według statystyk ośrodków z dużym doświadczeniem w tej dziedzinie w procesie kwalifikacji ok. 40-50% potencjalnych dawców zostaje zdyskwalifikowanych z różnych przyczyn.
    Protokół kwalifikacji dawcy do rodzinnego przeszczepu wątroby składa się z kilku etapów, które potencjalny dawca przechodzi kolejno pod warunkiem pozytywnego przejścia przez etap poprzedzający:

ETAP I.
    Dobrowolna deklaracja dawcy po zapoznaniu się z zasadami przeszczepów rodzinnych, ryzykiem dla dawcy i rokowaniem u biorcy, a także tzw. Ustawą Transplantacyjną. Zgoda współmałżonka.

ETAP II.
    Wstępna ocena potencjalnego dawcy w zakresie zgodności immunologicznej z biorcą, profilu psychologicznego dawcy, jego sytuacji socjalnej oraz ogólnego stanu zdrowia:
• badanie grupy krwi
• rozmowa z psychologiem
• ocena sytuacji socjalnej (rodzina, warunki życia)
• wywiad chorobowy
• badanie przedmiotowe

ETAP III.
    Badania dodatkowe pozwalające na dokładniejszą ocenę stanu zdrowia potencjalnego dawcy, wydolności wątroby i innych narządów (serce, nerki, płuca), przebytych zakażeń wirusowych (np. zapalenia wątroby, zakażenie HIV), obecności ukrytych chorób np. cukrzycy, nadciśnienia, nowotworów itp. Oprócz badań laboratoryjnych wykonuje się m. in. rtg klatki piersiowej, elektrokardiografię i echokardiografię serca, ultrasonografie jamy brzusznej, gastroskopię, mammografię i próbę ciążową u kobiet, i inne badania zalecone przez internistę lub konsultantów z poszczególnych specjalności (kardiolog, gastrolog, ginekolog, itp.)
    Podsumowaniem tego etapu oceny potencjalnego dawcy fragmentu wątroby jest ostateczna opinia internistyczna co do obecności lub braku przeciwwskazań do poddania się przez daną osobę operacji częściowego wycięcia wątroby.

ETAP IV.
    Badania inwazyjne. Jeśli u potencjalnego dawcy nie stwierdzi się zwiększonego ryzyka operacji i znieczulenia poddaje się go końcowym badaniom określającym dokładnie wielkość i warunki anatomiczne jego wątroby i naczyń krwionośnych doprowadzających i odprowadzających krew z wątroby. Ponieważ są to badania inwazyjne, związane z nakłuciem naczyń krwionośnych i podaniem substancji kontrastujących wykonywane są dopiero w ostatnim etapie kwalifikacji dawcy. Należą do nich: tomografia komputerowa i badanie kontrastowe naczyń brzusznych.

ETAP V.
    Polega na komisyjnej, ostatecznej kwalifikacji lub dyskwalifikacji potencjalnego dawcy fragmentu wątroby w oparciu o wszystkie przeprowadzone badania przez grono specjalistów biorących udział w leczeniu i kwalifikacji zarówno dawcy jak i biorcy przeszczepu (chirurg transplantolog, internista/pediatra, psycholog, anestezjolog).

UWAGA !!!
Potencjalny dawca „rodzinny" wątroby może wycofać się na każdym etapie badań kwalifikacyjnych bez podania jakiejkolwiek przyczyny.

Operacja rodzinnego dawcy wątroby
    Operację wykonuje się z cięcia poniżej żeber po obu stronach jamy brzusznej. Po wstępnej ocenie wątroby i jej unaczynienia wykonuje się badanie kontrastowe dróg żółciowych, od którego zależy ostatecznie możliwość pobrania fragmentu wątroby od dawcy.
Następnie dokonuje się wycięcia części lub całego lewego płata wątroby co stanowi od 25-40% masy wątroby dawcy i po umieszczeniu w płynie konserwującym przekazuje się zespołowi operującemu biorcę.
Po operacji u dawcy pozostawia się dren w jamie brzusznej, który usuwa się w 2-4 dobie pooperacyjnej jeśli nie będzie wskazań do jego dłuższe-go utrzymywania.

Możliwe powikłania pooperacyjne u dawcy:
• powikłania znieczulenia
• niedodma płuca, zapalenie płuc
• krwawienie
• przetoka żółciowa
• niedrożność zrostowa jelit • zakażenie w jamie brzusznej lub powłokach
• zakrzepica żył głębokich
• zatory płucne


Ryzyko zgonu po operacji dawcy wynosi ok. 2/1000 (opisano dotychczas 2 zgony dawcy na ok. 1000 przeszczepów rodzinnych)

    Dawca rodzinny fragmentu wątroby musi mieć świadomość, że jego rekonwalescencja wymaga okresowego zwolnienia z pracy i ograniczenia wysiłku fizycznego przez kilka tygodni do kilku miesięcy od operacji, co może mieć istotny wpływ na jego możliwości wykonywania pracy.

Problemy psychologiczne związane z przeszczepianiem narządów od żywych dawców
    Niektóre rodziny mogą czuć presję ze strony otoczenia na tego typu po-moc pacjentowi, inni w ogóle nie wiedzą, że taka szansa istnieje. Należy z całą stanowczością podkreślić, że motywem oddania narządu choremu musi być przemyślana i w pełni świadoma decyzja. Jest to trudna decyzja, wiążąca się z dużymi emocjami zarówno dawcy jak i biorcy (o ile nie jest to małe dziecko). Z jednej strony jest to dar dla kogoś bliskiego, piękny, pełen poświęcenia gest. Jednak czasem motywacja tej decyzji może być pochopna.
    Jeśli w rodzinie rozważany jest ten problem, nie należy ulegać presji sytuacji, ani poczuciu, że oddanie fragmentu własnego ciała choremu to bezwzględny obowiązek. Konieczne jest wyważenie ryzyka i oczekiwa-nych korzyści zarówno u dawcy jak i u biorcy przeszczepu. Ważne jest aby ze wszystkimi wątpliwościami i pytaniami zwrócić się do lekarza z zespołu transplantacyjnego, do którego pacjent i jego rodzina mają największe zaufanie.
    Duże znaczenie ma poprzedzająca decyzję rozmowa z psychologiem, szczególnie wówczas gdy rodzina znajduje się w stanie napięcia, pod presją, a jej oczekiwania związane z faktem przeszczepienia narządu są nierealne. Osoba deklarująca chęć oddania narządu ma prawo mieć wiele obaw o swoje życie, pracę, dzieci.
    Przeszczepienie narządu od kogoś spokrewnionego ma zwykle nieco większe szansę na długotrwałą akceptację przez biorcę, nie tylko ze wzglę-du na lepszy dobór immunologiczny, ale prawdopodobnie także z powo-du nie do końca poznanych jeszcze pozytywnych wpływów czynników psychogennych.


Tekst zamieszczony na tej stronie stanowi fragmenty Informatora wydanego pod red. doc. dr hab. n. med. Piotra Kalicińskiego

3. Opieka po opuszczeniu szpitala

2003-01-05

    Do czasu wypisu ze szpitala pacjent pozostaje pod ścisłym nadzorem personelu ośrodka transplantacyjnego. Od tej chwili jednak wiele zależy od niego samego. W razie jednak jakichkolwiek niespodziewanych problemów lekarze i pielęgniarki z zespołu są zawsze osiągalni by udzielić informacji i pomocy.
Wizyty kontrolne

    W pierwszych miesiącach po wypisaniu ze szpitala po przeszczepie bardzo ważne są częste (co 1-2 tygodnie) badania kontrolne w poradni przy ośrodku transplantacyjnym. Celem tych wizyt jest sprawdzenie stanu ogólnego pacjenta, wczesne wykrycie wszelkich powikłań, szczególnie zakażeń oraz kontrola stężenia podstawowych leków immunosupresyjnych we krwi, tak aby dopasować dawki tych leków (Prograf, Neoral), do wymaganego poziomu. Zbyt silna immunosupresja (leczenie zapobiegające odrzuceniu przeszczepu) stwarza zwiększone ryzyko zakażeń, szczególnie wirusowych, podczas gdy za słabe leczenie immunosupresyjne może sprowokować odrzucanie przeszczepionej wątroby.
    Dlatego też w czasie każdej wizyty pobierany jest zestaw badań laboratoryjnych pozwalających m. in. na ocenę czynności przeszczepu, czynności nerek, układu krwiotwórczego, układu krzepnięcia oraz badania oceniające zakażenia wirusowe. Z czasem ryzyko zarówno zakażeń jak i odrzucania maleje, a częstość wizyt kontrolnych może ulec zmniejszeniu.
>Odrzucanie przeszczepu może jednak wystąpić w każdym czasie po transplantacji, nawet po wielu latach.

Higiena rany operacyjnej i drenu żółciowego
    Ranę (bliznę pooperacyjną) należy utrzymać w czystości używając mydła antyseptycznego. W razie zaczerwienienia, uwypuklenia, obrzęku w okolicy rany lub pojawienia się wydzieliny poinformować trzeba o tym natychmiast swojego lekarza.

UWAGA!!!

Nie należy brać nigdy rannej dawki Prografu lub Neoralu przed pobraniem krwi na badania, ponieważ oznaczenie stężenia tych leków będzie niemiarodajne. Zawsze należy przyjeżdżać na wizyty kontrolne z tą książeczką i aktualną listą stosowanych leków. Każda zmiana w leczeniu powinna zostać zapisana.

    Jeśli pozostawiony został dren żółciowy, wokół jego wyjścia przez skórę może pojawić się odczyn zapalny i zakażenie. W tym przypadku należy:
• przemywać okolicę drenu mydłem (środkiem antyseptycznym, np. Polodiną)
• unikać gwałtownych ruchów, które mogłyby uszkodzić skórę lub spowodować przemieszczenie drenu.


Sprawdzanie temperatury
    Temperaturę ciała powinno się sprawdzać zawsze, gdy pacjent ma złe samopoczucie, czuje, że ma gorączkę, ma dreszcze, lub pojawią się dolegliwości bólowe. Podwyższona temperatura może być pierwszym objawem zakażenia lub odrzucania przeszczepu. Jeśli temperatura ciała przewyższa 38 st. C przez okres dłuższy niż 1 dobę należy skontaktować się z lekarzem domowym, a następnie z lekarzem z zespołu transplantacyjnego.

UWAGA!!!

Nie wolno stosować żadnych leków bez porozumienia z lekarzem z ośrodka transplantacyjnego, nawet jeśli zaleci je lekarz domowy lub inny specjalista

Sprawdzanie ciśnienia krwi i tętna
     Przed wypisaniem ze szpitala pacjent lub jego opiekunowie powinni zostać nauczeni jak należy mierzyć ciśnienie krwi oraz częstość akcji serca (tętno). Pomiar ciśnienia i tętna należy przeprowadzać regularnie, przynajmniej 2 razy dziennie (rano i wieczorem), a wyniki pomiarów zapisywać na karcie pomiarów pacjenta.

Higiena jamy ustnej
    Regularne wizyty u stomatologa (przynajmniej raz na 6 miesięcy), są niezbędne dla uniknięcia zakażeń i próchnicy. Chore zęby mogą być bowiem źródłem ciężkich zakażeń u pacjentów z osłabioną odpornością.
Niezależnie od upływu czasu od przeszczepu pacjent powinien otrzymać osłonę antybiotykową na 24 godziny przed i przez 48 godzin po wszelkich zabiegach dentystycznych.
    Najlepiej jest używać dość miękkiej szczoteczki do zębów, aby uniknąć podrażnienia dziąseł. Zęby powinny być czyszczone po każdym posiłku, a jama ustna płukana płynem antyseptycznym.

Ogólna higiena ciała
    Ważne jest aby osoba po przeszczepie narządu utrzymywała wysoki standard higieny osobistej. Zaleca się następujące zasady:
• regularne, codzienne mycie ciała, lepiej pod prysznicem niż w wannie
• używanie mydła w płynie z dozownika
• codzienną zmianę ręcznika na czysty
• mycie rąk przed każdym jedzeniem i po każdej wizycie w toalecie
• obcinanie i czyszczenie paznokci
• kobiety w czasie menstruacji powinny szczególnie często zmieniać tampony i podkładki, jako że krew jest idealnym podłożem do wzrostu bakterii. Wskazane jest też częste przemywanie krocza wodą z mydłem


Higiena skóry i włosów
    Niektóre leki (kortykosterydy) stosowane po przeszczepie (Prednison -Enkorton) mogą powodować zmiany o typie trądziku na skórze twarzy, klatki piersiowej, ramionach i plecach. Należy wówczas kilka razy dziennie przemywać te okolice delikatnym mydłem antyseptycznym. Zaawansowane zmiany skórne, zwłaszcza ulegające zakażeniu muszą być leczone przez dermatologa. Lepiej nie ścierać agresywnie zmian skórnych i nie stosować kryjących trądzik grubej warstwy kosmetyków.
    Jeśli skóra ulegnie zbytniemu wysuszeniu, wstrzymać lepiej na jakiś czas częste przemywanie, tak aby nabrała ponownie odpowiedniej wilgotności. Używać należy delikatnego mydła i ewentualnie nawilżającego płynu (toniku) do skóry.
    Prednison powoduje także osłabienie włosów, dlatego stosować powinno się tylko dobre odżywki do włosów po ich myciu.

Nadmierny porost włosów
    Jednym z niekorzystnych działań ubocznych niektórych leków immuno-supresyjnych (cyklosporyna - Neoral), jest nadmierny porost włosów na całym ciele. Może to mieć istotny wpływ na wygląd estetyczny i samopoczucie pacjentów (zwłaszcza dzieci i kobiet). W żadnym przypadku nie wolno jednak z tego powodu zaprzestać przyjmowania leków immu-nosupresyjnych.
    Usunąć nadmiar włosów z eksponowanych okolic można poprzez stosowanie kremów depilacyjnych, można też rozjaśnić włosy za pomocą 50% roztworu wody utlenionej. W razie potrzeby najlepiej skontaktować się z lekarzem.

Ekspozycja na słońce
    Nadmierna ekspozycja na słońce nie jest korzystna dla nikogo ze względu na działanie promieni ultrafioletowych zawartych w promieniowaniu słonecznym, które m. in. przyspieszają starzenie się skóry, powodują oparzenia oraz sprzyjają powstawaniu raka skóry. Pacjenci po przeszczepieniu narządu są bardziej narażeni na rozwój raka skóry, w związku z tym, że ich układ odpornościowy nie jest w stanie naprawić wszystkich uszkodzeń spowodowanych działaniem promieni ultrafioletowych na skórę.


Dlatego też należy przestrzegać następujących zasad:
• unikać należy ekspozycji na słońce w godzinach szczytu nasłonecznienia (od godz. 10 przed południem do godz. 15 po południu)
• najlepiej pozostawać w miejscu zacienionym o ile to możliwe, albo nosić kapelusz, koszulę z długim rękawem i długie spodnie
• stosować kremy z filtrem ochronnym (minimum No 15) na obnażone powierzchnie skóry w miesiącach wiosennych i letnich
• promienie słoneczne mogą działać także w dni chmurne poprzez odbicie od wody, piasku czy śniegu
• nie należy chodzić do solarium

    Ryzyko zezłośliwienia znamion skórnych jest wyższe u pacjentów po przeszczepie. Jeśli któreś ze znamion ulegnie powiększeniu lub zmieni się jego zabarwienie koniecznie trzeba się skontaktować z lekarzem z ośrodka transplantacyjnego.

UWAGA!!!

Zawsze chronić trzeba skórę przed bezpośrednim działaniem promieni słonecznych


Tekst zamieszczony na tej stronie stanowi fragmenty Informatora wydanego pod red. doc. dr hab. n. med. Piotra Kalicińskiego

4. Życie po transplantacji

2003-01-06

    Rekonwalescencja jest procesem, który po transplantacji wątroby zajmuje wiele tygodni
Nareszcie w domu
    Powrót do domu po transplantacji jest najczęściej szczęśliwą i pełną emocji chwilą, ale uczuciu zadowolenia może towarzyszyć niepokój, a nawet niewielkiego stopnia depresja trwające przez kilka tygodni. Ważne jest aby pacjent uzmysłowił sobie, że zdrowienie jest procesem, który wymaga czasu, wiąże się z przystosowaniem, jakby od nowa, do życia z przeszczepionym narządem i nauczenia się życia w nowych warunkach. Wielu chorych radzi sobie z tymi problemami lepiej dzięki aktywnemu uczestniczeniu w rehabilitacji fizycznej.
Zwykle po najbardziej trudnym okresie ok. 3 miesięcy od transplantacji niemal wszyscy pacjenci po przeszczepie wątroby powracają do normalnej aktywności życiowej, pomimo możliwości wystąpienia problemów związanych z przebytym przeszczepem. Uczą się, pracują, mają rodziny, wychowują dzieci, uczestniczą w życiu społecznym.

Dieta i odżywianie
    Właściwe odżywianie odgrywa ważną rolę w procesie zdrowienia i rehabilitacji, bowiem większość pacjentów na skutek długotrwałej choroby przed przeszczepem jest w stanie znacznego niedożywienia. Niestety, jednym z niepożądanych działań kortykosterydów jest znaczny wzrost apetytu, co u niektórych pacjentów w krótkim czasie doprowadza do nadwagi i otyłości. Dlatego też dieta powinna być zbilansowana, a u osób z tendencją do otyłości zawierać ograniczoną ilość tłuszczu i cukru. W ustaleniu indywidualnej diety powinien pomóc dietetyk współpracujący z zespołem transplantacyjnym.

Dieta powinna zawierać:
• owoce
• warzywa
• pełnoziarniste pieczywo
• mleko i nabiał z niską zawartością tłuszczu i bogate w wapń
• chude mięso, ryby i inne źródła białka

Dodatkowo wskazane jest:
• codzienne ważenie
• unikanie „dojadania" między posiłkami słodyczy, ciasteczek, itp., a jeśli już to najlepiej jeść owoce i warzywa
• wypijanie ok. 2000 ml płynów na dobę (dorośli) w postaci wody mineralnej (z niską zawartością sodu), soków owocowych, mleka (pasteryzowanego), herbaty ziołowej itp.
• zawsze należy myć i obierać świeże owoce
• warzywa rosnące w ziemi np. ziemniaki, należy zawsze obrać i zagotować
• nie należy spożywać serów robionych z niepasteryzowanego mleka oraz serów pleśniowych (np. Camembert)
• kupować należy niewielkie porcje produktów nabiałowych, tak aby spożywać je zawsze gdy są świeże

Sól (sód)
    Innym działaniem niepożądanym kortykosterydów jest gromadzenie sodu w organizmie, co powoduje nadmierne zatrzymanie wody i sprzyja rozwojowi nadciśnienia tętniczego. Należy ograniczać spożycie soli poprzez:
• zmniejszenie ilości soli dodawanej do gotowania • nie dosalanie gotowanych posiłków
• unikanie słonych produktów np. frytek, paluszków itp.
• unikanie produktów konserwowanych (często zawierają dużo soli)

Wysiłek fizyczny
    Aktywność fizyczna ma znaczenie stymulujące zarówno dla poprawy stanu ducha jak i ciała. Pacjenci, którzy regularnie uprawiają ćwiczenia fizyczne zauważają, że poprawiają one ogólne samopoczucie, wzmagają chęć do pracy, aktywnego wypoczynku, oraz nawiązywania kontaktów międzyludzkich. Regularne ćwiczenia pomagają także utrzymać właściwą masę ciała.
Przywrócenie siły mięśniowej po okresie choroby jest możliwe dzięki codziennym ćwiczeniom, które powinny być tak zaplanowane aby stopniowo zwiększać codzienny wysiłek. Zacząć można od wchodzenia po schodach, ale uważać trzeba by nie męczyć się nadmiernie i odpoczywać, gdy tylko pojawi się uczucie zmęczenia. Szybko zauważalna będzie poprawa wydolności fizycznej, można wówczas spróbować innych form aktywności fizycznej, np. jazdy na rowerze, pływania, spacerowania, a następnie innych sportów jak tenis czy bieganie (jogging) już nawet po 3 miesiącach od operacji.
Zanim jednak pacjent zacznie podejmować większe wysiłki fizyczne powinien skonsultować ich zakres z lekarzem z zespołu transplantacyjnego.

UWAGA!!!
Jeśli wystąpi jeden z następujących objawów powstrzymaj się od wysiłków fizycznych do czasu konsultacji z lekarzem:
• ból lub ucisk w klatce piersiowej
• nadmierne w stosunku do wysiłku zmęczenie
• uczucie duszności
• zawroty głowy lub otępienie podczas lub po wysiłku
• utrzymujące się po wysiłku
• przyspieszone lub nieregularne bicie serca


Prowadzenie pojazdów
    Niewskazane jest prowadzenie pojazdów w okresie pierwszych 4 tygodni od transplantacji.

Alkohol
    Niewskazane jest spożywanie napojów alkoholowych. Alkohol jest rozkładany w wątrobie i może powodować jej uszkodzenie.

Palenie tytoniu
    Palenie tytoniu powinno zostać jak najszybciej zarzucone, szkodzi bowiem zdrowiu każdego człowieka, tym bardziej pacjenta po transplantacji narządu.

Aktywność seksualna
     Aktywność seksualna zwykle normalizuje się w czasie kilku miesięcy od udanej transplantacji. U większości mężczyzna powraca potencja, a kobietom regularne cykle menstruacyjne. Tym niemniej niektóre leki mogą wpływać na aktywność płciową, dlatego w razie problemów należy porozumieć się ze swoim lekarzem.
    Całowanie niesie ryzyko tylko wówczas gdy u partnera występuje infekcja, np. katar lub opryszczka. Wyboru najlepszej antykoncepcji należy dokonać po zasięgnięciu rady ginekologa. Leczenie immunosupresyjne może zmieniać skuteczność doustnych leków antykoncepcyjnych, dlatego nie są one wskazane u kobiet po transplantacji wątroby. Nie należy także stosować urządzeń domacicznych ze względu na zwiększone ryzyko zakażeń.

Ciąża*
    Wielu mężczyzn zostało szczęśliwymi ojcami po przeszczepieniu narządów, podobnie jak wiele kobiet urodziło zdrowe dzieci. Każda decyzja kobiet po przeszczepie dotycząca ewentualnego macierzyństwa powinna jednak zostać skonsultowana z lekarzem zespołu transplantacyjnego.
Zwykle lepiej jest poczekać przynajmniej 1 rok od przeszczepu przed zajściem w ciążę. Ponadto u pacjentki prawidłowo powinny funkcjonować nerki oraz nie powinny występować żadne powikłania po transplantacji lub inne dodatkowe choroby. Kobieta planująca ciążę powinna pozostawać na jak najniższych dawkach leków immunosupresyjnych.
*/Ciąża nie jest wskazana u pacjentek otrzymujących Prograf.

Wakacje, podróże
    Nie ma powodu aby unikać podróżowania, jakkolwiek należy kierować się poczuciem zdrowego rozsądku. Unikać trzeba regionów świata gdzie może występować zakażona woda lub jedzenie, lub gdzie można nie uzyskać właściwej pomocy w razie wystąpienia jakichkolwiek problemów zdrowotnych.
Wybierając się w podróż pamiętać należy o zabraniu ze sobą odpowiedniej ilości leków i pozostawieniu adresu, pod którym można będzie się skontaktować z pacjentem.

Szczepienia
    Pacjent po transplantacji nie powinien otrzymać żadnych szczepionek zawierających żywe lub tylko osłabione drobnoustroje (np. doustną szczepionkę przeciw poliomyelitis). Szczepienia martwymi lub inaktywowanymi drobnoustrojami mogą być stosowane, ale zawsze po konsultacji z lekarzem.

Zwierzęta domowe i rośliny
    Zwykle nie zaleca się pacjentom po transplantacjach utrzymywania zwierząt domowych ze względu na ryzyko zakażeń. Dla wielu jednak osób możliwość taka ma duże znaczenie psychologiczne, a także wpływa na odczuwanie lepszej jakości życia. Najmniej niebezpieczne jest trzymanie w domu rybek, gadów i małych gryzoni.
    Psy o krótkiej sierści są też dość łatwe do utrzymania w czystości. Unikać należy kotów ze względu na przenoszenie zakażenia toksoplazmozy oraz ptaków będących często nosicielami gronkowców.
Posiadając zwierzęta domowe unikać należy kontaktu z ich odchodami, nie powinno się pozwalać im na lizanie rąk czy twarzy, a w razie zaistnienia takiego przypadku natychmiast trzeba umyć te miejsca wodą z mydłem.
Nie zaleca się utrzymywania roślin doniczkowych ze względu na ryzyko zakażeń bakteriami glebowymi. Z tego samego powodu pacjenci po przeszczepach nie powinni wykonywać prac ogrodniczych przynajmniej w okresie pierwszego roku od transplantacji. Kwiaty cięte nie są przeciwwskazane poza kuchnią i sypialnią.

Prace domowe
    Należy regularnie czyścić łazienkę i kuchnię, w szczególności lodówkę. Nie trzeba w tym celu stosować specjalnych środków dezynfekcyjnych ponad ogólnie dostępne środki czystościowe.
Pozostałe pomieszczenia należy sprzątać w miarę często i pamiętać o zmianie bielizny pościelowej raz na tydzień.


    Tekst zamieszczony na tej stronie stanowi fragmenty Informatora wydanego pod red. doc. dr hab. n. med. Piotra Kalicińskiego

5. Powikłania pooperacyjne

2003-01-06

    Każdy pacjent, który przeszedł dużą operację może doświadczyć komplikacji pooperacyjnych. Pacjenci po transplantacjach są w grupie szczególnego ryzyka, ponieważ muszą stale otrzymywać leki immunosupresyjne osłabiające ich system odpornościowy i przez to możliwość zwalczania zakażeń.
    U większości pacjentów występują jakiegoś typu powikłania w pierwszych kilku tygodniach po przeszczepie i nie powinno to być powodem nadmiernego niepokoju. Zespół transplantacyjny uczyni z pewnością wszystko, żeby zredukować możliwość pojawienia się komplikacji i opanować je szybko, gdy się pojawią.
    Pełna informacja przekazana pacjentowi oraz przestrzeganie przez niego zaleceń udzielanych przez lekarza są warunkiem szybkiego powrotu do zdrowia i aktywnego życia.

Ogólne zasady przyjmowania leków po transplantacji narządu

UWAGA!!!
Przyjmując leki po przeszczepie narządu należy przestrzegać następujących zasad:
• Przyjmować leki regularnie w tych samych godzinach każdego dnia
• Nigdy nie wstrzymywać przyjmowania lub zmieniać dawkę leku samodzielnie bez konsultacji z lekarzem transplantologiem
• Jeśli omyłkowo przyjęta zostanie większa dawka leku należy skontaktować się z lekarzem
• Nigdy nie należy podawać swoich leków innym osobom
• Nigdy nie należy przyjmować żadnych leków po upływie daty ich ważności znajdującej się na opakowaniu
• O jakichkolwiek zauważalnych nowych lub niezwykłych objawach ubocznych należy natychmiast poinformować lekarza
• Nie stosować nawet ogólnodostępnych leków bez porozumienia z lekarzem
• Przechowywać leki w suchym, chłodnym, ciemnym miejscu, niedostępnym dla dzieci
• Nie przechowywać leków w lodówce, chyba że lekarz zalecił inaczej

Epizody odrzucania
    Leki immunosupresyjne pomagają zapobiec odrzuceniu wątroby przez system odpornościowy biorcy. Jednak w pierwszych 4-8 tygodniach po operacji wielu pacjentów doświadcza jednego, a czasem nawet dwóch epizodów odrzucania o różnym stopniu nasilenia, od łagodnego do bardzo ciężkiego. Te epizody mogą być zwykle odwrócone przez podanie zwiększonych dawek jednego z leków immunosupresyjnych lub przez czasowe dodanie nowego leku, np. OKT3.
    W niektórych przypadkach wskazana może być zamiana podstawowych leków immunosupresyjnych, np. poprzez wprowadzenie takrolimus (Prograf) zamiast cyklosporyny (Neoral).

UWAGA!!!
Większość epizodów odrzucania może być wyleczona jeśli są rozpoznane odpowiednio wcześnie nych, np. poprzez wprowadzenie ta-krolimus (Prograf) zamiast cyklo-sporyny (Neoral).

Objawy odrzucania
    Początkowo objawy odrzucania mogą nie być widoczne, ale pacjent może odczuwać niewielkie pogorszenie samopoczucia, może pojawić się nie znacznie podwyższona temperatura ciała, czy też ogólne osłabienie organizmu.


Należy też zwrócić uwagę na poniższe oznaki odrzucenia:
• uczucie zmęczenia • ciemne zabarwienie wydalanego moczu
• obrzęki nóg, przyrost ciężaru ciała
• gorączka powyżej 38°C
• bolesność i uczucie rozpierania w okolicy przeszczepionej wątroby
• jasne, szaro-gliniaste stolce

Leczenie odrzycenia
    Gdy wystąpi podejrzenie odrzucania zwykle wymaga to potwierdzenia badaniami laboratoryjnymi oraz biopsją wątroby. Epizod zaawansowanego lub ciężkiego odrzucania leczony jest zwykle krótką serią (3-6 dni) uderzeniowych dawek kortykosterydów (tzw. "pulsami sterydowymi"). Jeśli jednak po tej terapii utrzymują się objawy kliniczne i/lub nieprawidłowe wyniki badań biochemicznych wskazane jest powtórzenie biopsji wątroby. Jeśli odrzucanie jest nadal widoczne w badaniu mikroskopowym konieczne może być zastosowanie silniejszych leków zwalczających odrzucanie, np. OKT3, ATG, lub takrolimusu w zależności od praktyki danego ośrodka.
    Na szczęście dzięki możliwości stosowania różnych silnych leków immunosupresyjnych, tylko u niewielkiego odsetka pacjentów (<5%) nie udaje się opanować odrzucania.

Zakażenia
    Chociaż osłabianie systemu odpornościowego jest konieczne dla zapobiegania odrzucaniu przeszczepu, to pogarsza ono także możliwości organizmu do walki z infekcjami. Pacjenci w trakcie leczenia pooperacyjnego są więc bardziej narażeni na przeziębienia, grypę i inne zakażenia, zwłaszcza wirusowe.

Zapobieganie zakażeniom
    Otaczający nas świat jest pełen drobnoustrojów i chociaż ważne jest, aby ograniczać kontakt pacjenta po przeszczepie zarazkami, to nie musi on żyć w izolacji. Przeciwnie, powinien prowadzić aktywny tryb życia, pracować, odpoczywać i podróżować.

    Proste zasady, jakie pacjent i jego rodzina mogą zastosować, aby zmniejszyć ryzyko zakażeń są następujące:
• odpowiedni odpoczynek
• zdrowa i dobrze wyważona dieta
• regularne ćwiczenia i utrzymywanie odpowiedniej masy ciała
• unikanie skupisk ludzi, np. przepełnionych sklepów, kin, teatrów podczas sezonu grypowego
• unikanie bliskiego kontaktu z ludźmi, którzy są przeziębieni lub mają grypę
• dokładne mycie rąk po pobycie w toalecie i przed jedzeniem
• używanie rękawiczek podczas pracy w ogrodzie lub wykonywania innych prac, które narażają twoje dłonie na skaleczenie
• szybkie, dokładne przemywanie i dezynfekcja wszelkich skaleczeń i zranień oraz pokrycie ich opatrunkiem
• unikanie palenia papierosów

Objawy zakażeń
    Mimo przestrzegania powyższych zasad nie zawsze udaje się uniknąć infekcji i wówczas pacjent powinien natychmiast skontaktować się ze swoim lekarzem lub zespołem transplantacyjnym, zwłaszcza jeśli wystąpią:
• gorączka powyżej 38°C przez dłużej niż jeden dzień, zwłaszcza gdy towarzyszą jej dreszcze
• biegunka, nudności, wymioty lub bóle głowy
• zmęczenie i utrata apetytu
• skrócony oddech, dolegliwości podczas oddawania moczu, lub bóle brzucha
• zmiana koloru skóry lub oczu, wysypka na skórze
• bóle podczas przełykania

    Właściwe i wcześnie podjęte leczenie pozwala z reguły opanować zakażenie.

Nieprawidłowa czynność nerek
    Leczenie cyklosporyną i takrolimusem może spowodować nieprawidłowe funkcjonowanie nerek u niektórych pacjentów. Upośledzenie funkcji nerek może być łatwo stwierdzone przez badanie krwi na zawartość kreatyniny i mocznika. Te dwie substancje produkowane przez organizm wzrastają do nienormalnych poziomów w wypadku, gdy nerki pracują gorzej ze względu na toksyczność cyklosporyny i takrolimus. W wielu przypadkach te efekty uboczne związane są z ilością podawanych leków i mogą zostać opanowane przez zmniejszenie dawki. Objawy nieprawidłowego funkcjonowania nerek mogą być trudne do zauważenia, ale jeśli stwierdzi się częste oddawanie moczu, zwłaszcza w nocy, lub uczucie stałego zmęczenia, to należy skontaktować się ze swoim lekarzem lub zespołem transplantacyjnym.

Cukrzyca
    Cukrzyca jest związana ze zwiększeniem poziomu cukru we krwi. Po dłuższym czasie cukrzyca może prowadzić do niewydolności nerek, ślepoty, upośledzenia krążenia krwi i zaburzeń czucia w kończynach. Niektóre z leków immunosupresyjnych mogą być przyczyną cukrzycy.

    Należy skontaktować się ze swoim lekarzem lub zespołem transplantacyjnym, jeśli pojawią się:
• zwiększone pragnienie
• częste oddawanie moczu
• zaburzone widzenie
• zaburzenia świadomości


    Można próbować zredukować poziom cukru we krwi przez pozbycie się nadwagi, specjalną dietę i regularne ćwiczenia fizyczne. Jeśli już jednak wystąpi cukrzyca zastosowane musi być specjalne leczenie, które pomoże zwalczyć ten problem.

Wysokie ciśnienie krwi (nadciśnienie)
    Wysokie ciśnienie krwi i choroby serca to dolegliwości, które występują częściej wraz z wiekiem. Ciśnienie krwi może także ulec podwyższeniu jako efekt uboczny niektórych leków. Jeśli wysokie ciśnienie nie jest leczone może ono osłabiać serce i powodować starzenie się naczyń krwionośnych. Dlatego też w tym przypadku konieczne jest zażywanie dodatkowych leków, które pomogą w kontroli ciśnienia krwi. Mogą zostać także zalecone leki zwiększające ilość oddawanego moczu, aby usunąć nadmiar płynów z organizmu.
    Korzystna może być również zmiana stylu życia. Zalecane jest unikanie stresów, dieta z niewielką ilością soli, zarzucenie palenia tytoniu, regularne ćwiczenia fizyczne.

Nowotwory
    Wszystkie leki immunosupresyjne mogą nieco zwiększać ryzyko zachorowania na choroby nowotworowe, szczególnie pochodzące z układu limfatycznego (tzw. limfoma). Chociaż ryzyko rozwoju nowotworu istnieje u każdego pacjenta przyjmującego te leki to jest ono niewielkie (<3%). Pacjenci po przeszczepach chorują także częściej na raka skóry, ale ochrona przed promieniami słonecznymi znacznie zmniejsza szansę wytworzenia się tego nowotworu.

Powikłania neurologiczne
    Przyjmowanie cyklosporyny i takrolimus może być przyczyną zaburzeń snu takich jak bezsenność lub koszmary senne. Pacjenci mogą czuć się poirytowani i demonstrować nagłe zmiany nastroju, cierpieć na trudności z koncentracją uwagi i pamięcią. U niektórych występuje drżenie rąk i uczucie mrowienia rąk i stóp. Te dolegliwości pojawiają się zwykle zaraz po operacji i ustępują z czasem, gdy dawki leków są zmniejszane.

Problemy psychiatryczne
    Nierzadko zdarza się, że u pacjentów po okresie euforii spowodowanej radością z udanego przeszczepu występuje okres pogorszonego nastroju a nawet depresji. Może to być spowodowane zmianami wyglądu zewnętrznego, np. nadmiernym owłosieniem, szczególnie u kobiet i dzieci. Pacjent może obawiać się także, że jego życie po transplantacji nie będzie takie samo jak przed operacją, bardziej ograniczone i upośledzone, co powoduje występowanie napięć w środowisku rodzinnym, które nie rozumie szczególnej sytuacji chorego. W takich przypadkach najlepiej poradzić się swojego lekarza transplantologa, który powinien zapewnić konsultację i wsparcie psychologiczne zarówno dla pacjenta jak i jego najbliższych, pomoc w powrocie do rodziny, szkoły lub pracy.

Jakość życia
    Przeszczepienie pacjentowi cudzej wątroby nie jest czymś porównywalnym z wymianą zepsutej części w samochodzie. Pacjent musi się bowiem dostosować do nowej sytuacji życiowej związanej z koniecznością codziennego regularnego przyjmowania leków, czy też odbywania kontrolnych badań w ośrodku transplantacyjnym. Tym niemniej większość pacjentów odczuwa znaczną poprawę jakości życia w porównaniu do stanu przed operacją. Dla wielu z nich przeszczep oznacza drugą szansę na życie i symbolizuje jego nowy początek.

Komunikacja z Zespołem Transplantacyjnym
    Stała komunikacja z lekarzami Zespołu Transplantacyjnego jest podstawowym obowiązkiem pacjenta po przeszczepie wątroby. Gdy tylko przeszczep oraz jego biorca wzajemnie się dopasują, głównym celem opieki medycznej jest unikanie i zapobieganie powikłaniom i innym chorobom oraz ich szybkie i właściwe leczenie jeśli wystąpią. Stały kontakt z lekarzem transplantologiom, lekarzem rodzinnym i stomatologiem jest podstawą utrzymania dobrego stanu zdrowia i samopoczucia pacjenta. W razie konieczności zasięgnięcia porady lekarza innej specjalności poinformować go trzeba od razu o fakcie przeszczepu, przyjmowanych lekach i możliwości konsultacji z lekarzem zespołu transplantacyjnego w razie jakichkolwiek wątpliwości.
    Utrzymywać należy dokładne notatki o niektórych parametrach życiowych, takich jak tętno, ciśnienie tętnicze, temperatura ciała, przyjmowanych lekach, ich dawkach i godzinach przyjmowania, a także jakichkolwiek zmianach w leczeniu. Odnotowywać należy także nawet niewielki infekcje kataralne, niepokojące objawy, czy też niepożądane działania leków.

Tekst zamieszczony na tej stronie stanowi fragmenty Informatora wydanego pod red. doc. dr hab. n. med. Piotra Kalicińskiego

Reklama

Głosowania

Czy osobiscie akceptujesz pobieranie narzadów od osób zmarłych, w celu leczenia i ratowania życia osobom chorym ?
Zdecydowanie tak
Raczej tak
Raczej nie
Zdecydowanie nie
Trudno powiedzieć
Czy Twoja Rodzina ,bliscy znają Twoją opinie na temat oddania po śmierci narządów/tkanek do transplantacji ?
TAK
NIE
Zamierzam to uczynić
Złożyłem sprzeciw w Centralnym Rejestrze

Logowanie

Daje możliwość komentowania wiadomości

Login:
Hasło:

Animacja

Animację wykonała Karolina Dzieledziak z Wrocławia.
Studiuje na Uniwersytecie Opolskim na Instytucie Sztuki. Zrobiła animacje o problemie transplantacji organów w ramach swojej pracy licencjackiej.

Galeria

Laureaci projektu wystawienniczego "Transplantacja - przekraczając granice życia". Wystawa prezentowana była na głównych dworcach PKP

Wszyscy wyróżnieni są studentami Wyższej Szkoły Sztuki Użytkowej w Szeczecinie

  • Jabłko - Michał Garbacz - 1 miejsce

  • Podziel się - Hanna Dąbrowska - 2 miejsce

  • Sknera nera - Maciej Żuński - 3 miejsce

  • Nie wszystko mozna kupić - Joanna Mielcarek

  • Reaktywacja życia - Krzysztof Fabiniak

Kampania Społeczna na Rzecz Transplantacji 2007/2008